Discussienotitie "Tijdelijke natuur"

Aanleiding
In de Commissie voor Ruimtelijke Ontwikkelingen en Beheer van 20 april 2011 kwam het onderwerp “Tijdelijke natuur” kort aan de orde naar aanleiding van de vaststelling van het bestemmingsplan De Hoef e.o. Op de braakliggende terreinen in De Hoef waar de komende jaren nog niet gebouwd wordt, mag de natuur tijdelijk zijn gang gaan. In het kader van een pilot van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) heeft de gemeente ’s-Hertogenbosch een ontheffing gekregen van de Flora- en faunawet om het experiment in De Hoef mogelijk te maken. ‘s-Hertogenbosch was daarmee de eerste gemeente beneden de rivieren die met “tijdelijke natuur” binnen het nieuwe beleid van EL&I (het voormalige ministerie van LNV) aan de slag gaat.

D66 is voorstander van het experimenteren met tijdelijke natuur op bepaalde terreinen binnen de gemeente die vaak na een ruimtelijke procedure (bijvoorbeeld de vaststelling van een geactualiseerd bestemmingsplan) nog enkele jaren “in afwachting” zijn van hun definitieve bestemming.

Wat verstaan we onder “ tijdelijke natuur”?
Bij tijdelijke natuur gaat het om natuur die voor een beperkt aantal jaren ontwikkeld wordt op terreinen die wachten op realisatie van hun definitieve bestemmingen zoals bedrijvigheid of wonen.
Geschat wordt dat in heel Nederland tussen de 35.000 en 40.000 hectare grond in afwachting is van definitieve inrichting ten behoeve van woningbouw, infrastructuur, bedrijventerreinen of ontgrondingen. Deze grond is meestal in eigendom van overheden of projectontwikkelaars. Vaak gaat het om voormalige landbouwgronden of opgespoten terreinen waarvan de natuurwaarden bij aankoop of aanleg gering zijn. De toekomstige bestemming is al vastgelegd in ruimtelijke visies en/of (bestemmings)plannen, maar het kan nog wel een aantal jaren duren voordat de definitieve bestemming daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Al die tijd probeert de grondeigenaar angstvallig de natuur buiten de deur te houden, door terreinen regelmatig om te ploegen, te maaien of te verpachten als landbouwgrond. Soms wordt zelfs de gifspuit gehanteerd…Immers, komen er beschermde soorten op het terrein af, dan kan hun aanwezigheid, met de (Flora- en fauna-)wet in de hand, gebruikt worden om verdere ontwikkelingen op het terrein tegen te houden, te vertragen of om compensatie te eisen.

Inmiddels is er door het Rijk een nieuw beleid ingezet om te experimenteren met tijdelijke natuur en ontheffingen van de Flora- en faunawet. Beter tijdelijke natuur dan helemaal geen natuur.

D66 ziet kansen om door tijdelijke natuur de biodiversiteit, de ecologische functies maar ook de groenbeleving en recreatie in ’s-Hertogenbosch te versterken.

Tijdelijke natuur kan hieraan een bijdrage leveren door planten en dieren, waaronder zeldzame en beschermde soorten, een tijdelijk leef – en voortplantingsgebied te bieden. Die tijdelijkheid lijkt misschien op het eerste gezicht een bezwaar, maar voor vele soorten vlinders, insecten, vogels, amfibieën en planten is het dat zeker niet. Zij gedijen juist in dynamische gebieden met sterk wisselende omstandigheden. Kale bodems kunnen aantrekkelijk zijn voor “pionierssoorten”; voor rugstreeppadden, vogels als plevieren, planten als het kandelaartje en het smal vlieszaad. Deze zullen weer dienen te verdwijnen doordat gronden definitief ingericht worden. Op dat moment hebben de soorten zich al voortgeplant en hebben nakomelingen en zaden zich kunnen verspreiden. Dit levert een toename op in biodiversiteit.

Bovendien is tijdelijke natuur aantrekkelijk voor de mens. Op terreinen die toegankelijk kunnen zijn voor het publiek kan tijdelijke natuur ook helpen de natuur weer dichter bij de mensen te brengen en voorziet het in een recreatieve functie.

Bestaande regelgeving…springen over een juridische valkuil…
De kans is aanwezig dat de ontwikkeling van tijdelijke natuur beschermde soorten aantrekt. Voor de grondeigenaren betekent dit dat zij zekerheid moeten krijgen dat beschermde soorten bij de definitieve inrichting van hun terrein mogen worden verwijderd.

De Flora- en faunawet heeft nu juist de bedoeling om kwetsbare soorten te beschermen zodat zij kunnen voorbestaan in Nederland. Het doden van beschermde dieren, het beschadigen of vernielen van hun voortplantingsgebieden of rustplaatsen of het verwijderen van beschermde planten van hun groeiplaats is op grond van deze wet verboden. Het ministerie van EL&I kan echter het vestigen en weer laten verdwijnen van tijdelijke natuur mogelijk maken via ontheffingen van de Flora- en Faunawet. Dat gebeurt op basis van een “beleidslijn Tijdelijke natuur” die de instemming heeft gekregen van de Tweede Kamer. De ontheffingen worden vooraf verleend voor het op termijn mogen verwijderen van tijdelijke natuur, omdat deze plaats moet maken voor de realisatie van de definitieve bestemming van de grond. Met een ontheffing kan tegemoet worden gekomen aan de belangen van de ontwikkelaar van het terrein. Door daarbij voorwaarden op te nemen worden tevens belangen geborgd van beschermde soorten
die zich er mogelijk zullen vestigen.

Voor een dergelijke ontheffing in het kader van tijdelijke natuur moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

• de uiteindelijke bestemming van het terrein ligt onherroepelijk vast, maar is nog net gerealiseerd;
• aan eventuele compensatievoorwaarden in het kader van de Flora- en faunawet, die de bestemmingswijziging mogelijk maken, is voldaan;
• er vindt, tussen het moment van bestemmingswijziging en het moment van de daadwerkelijke bestemmingsrealisatie, natuurontwikkeling plaats;
• er zit minimaal één broedseizoen tussen het toestaan van de natuurontwikkeling en de realisatie van de uiteindelijke bestemming.

Inmiddels is er jurisprudentie aan het ontstaan over de beleidslijn inzake tijdelijke natuur van EL&I. Zo heeft de rechter recentelijk beslist dat bij de ontwikkeling van tijdelijke natuur in het havengebied van Amsterdam terecht een ontheffing van de Flora- en faunawet door het ministerie van EL&I is gegeven.

…en voetangels en klemmen voorkomen door …communicatie
Een belangrijk aandachtspunt bij de realisatie van tijdelijke natuur lijkt de voorlichting en de communicatie over de tijdelijke status van het terrein als natuurgebied. Ongetwijfeld zien veel bewoners, natuurliefhebbers en recreanten de zandvlakte die tijdelijk is omgevormd tot een mooi natuurlijk paradijsje met zeldzame en minder zeldzame dier- en plantensoorten niet graag verdwijnen. Toch dient de tijdelijke natuurfunctie van het gebied uiteindelijk plaats te maken voor bijvoorbeeld een woonwijk, bedrijventerrein of een weg. Het lijkt dan ook van groot belang om bij het begin van de natuurontwikkeling aan de omwonenden en bezoekers van een gebied duidelijk te maken dat succesvol natuurbeleid op de betreffende locatie juist nauw verbonden is met de tijdelijkheid. Zonder deze tijdelijkheid zou er immers in de meeste gevallen ook geen sprake zijn geweest van ontwikkeling tot natuur.

Vragen aan de leden van de Commissie ROB

1. Hoe beoordeelt u de ontwikkeling van tijdelijke natuur op braakliggende terreinen binnen de gemeente ’s-Hertogenbosch zoals die in De Hoef?
2. Op welke locaties in ’s-Hertogenbosch ziet u verdere mogelijkheden voor tijdelijke natuur?
3. Hoe kan de ontwikkeling van tijdelijke natuur in het gemeentelijke beleid worden verankerd?

’s-Hertogenbosch, 14 juni 2011

Matthijs van Miltenburg – Fractie D66 ’s-Hertogenbosch

Bijlagen:
- Brochure “Tijdelijke natuur, permanente winst” - Zelf aan de slag met tijdelijke natuur. Versie 1 – 7 april 2011
- Tekst en afbeeldingen informatiebord De Hoef
- Pagina over tijdelijke natuur in De Hoef uit: Nieuwsbrief Wijkgericht Werken Rosmalen en de Groote Wielen, speciale uitgave maart 2011

Bronnen:
- Beleidslijn Tijdelijke natuur – ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Aangeboden aan de Tweede Kamer bij brief van de minister van LNV van 15 juli 2009 (bijlage bij Kamerstukken II 2008/09, 30 690, nr. 13)
- Website InnovatieNetwerk
- Brochure “Tijdelijke natuur, permanente winst” - Zelf aan de slag met tijdelijke natuur.